Geneza i historia kuchni

Geneza – dlaczego kuchnia jest tak ważna?


Żaden prawdziwy dom nie obejdzie się bez kuchni. Miejsce do gotowani stało się potrzebne od chwili, kiedy ludzie przestali żywić się roślinami i surowym mięsem.
Nawet jaskiniowcy i pierwsi koczownicy mieli pewnego rodzaju kuchnię. Przed około 75.000 lat, miedzy epoką człowieka z Pekinu i Neandertalczyków, wynaleziono gotowanie. W tamtych czasach ognisko miało nie tylko dawać ciepło i odstraszać dzikie zwierzęta, ale służyć również przygotowywaniu potraw. Pierwszą potrawą był prawdopodobnie kawałek, który przypadkowo wpadł do ogniska, a po wyjęciu z niego okazał się miękki i smaczny. W ten oto sposób rozpoczęto eksperymentować podczas przygotowywania posiłków.
W tamtych czasach kuchnie były oczywiście prymitywne, ale mimo to pożywienie stało się bardziej interesujące. Jedzenie stało się przyjemnością i wydarzeniem, podczas którego zbierała się cała rodzina lub plemię.
Gdy ludzie stali się osadnikami, zaczęli budowac domy z wyznaczonym miejscem na palenisko, które służyło do przygotowywania posiłków. Można powiedzieć, że pierwsze kuchnie były praktycznie domem, ponieważ całe życie toczyło się właśnie w tym pomieszczeniu.
Zasadniczo rozwój kuchni odbywał się wokół ognia. Punktem wyjścia dla dalszego rozwoju było ciągle palenisko względnie piec, kominek, lub jak dzisiaj piekarnik lub miejsce do gotowania.
O ile w czasach Neandertalczyków takie elementy jak zapach gotowania, ciepło ognia i bezpieczeństwo rodziny miały dużą wartość, o tyle w następnych stuleciach zostały rozdzielone.

Kuchnie bogatych i kuchnie ludu

Społecznie uprzywilejowane gospodarstwa domowe arystokracji i mieszczaństwa zauważyły, że zapach potraw i samo ich przygotowywanie nie jest odpowiednie dla stanu jaki reprezentują i przenieśli kuchnię do pomieszczeń piwnicznych, gdzie służący zajmowali się gotowaniem.

Jak wynika z obserwacji historycznych odizolowanie kuchni od części mieszkalnej nastąpiło z różnych przyczyn – od przyczyn związanych z rangą społeczną po funkcjonalność i higienę. W gospodarstwach domowych warstwy średniej gotowanie stało się niemiłą czynnością. Dumą dla gospodyni było, że nie musiała przekraczać progu pomieszczeń brudu i „surowizny”.

Aż do XX wieku kuchnie rolników i robotników były wykorzystywane do różnych celów. Do końca XVIII w. dominującym sposobem organizacji życia rodzinnego w Europie był „pełny dom”. Oznacza to, że pod jednym dachem, w kuchni (domy jednopokojowe) podawano jedzenie oraz wykonywano wszystkie prace domowe.

W kuchni zawsze obecna była sadza i dym. Komin dostarczał ciepło i był wykorzystywany do gotowania. Z tego powodu, te pomieszczenia (domy) nazywane były „kuchniami dymnymi“, ewentualnie domami dymnymi.

W tamtych czasach w kuchniach znajdowało się mało mebli. Najważniejszym miejscem pracy był stojący na środku pomieszczenia drewniany stół.

 

Emancypacja zmieniła również wygląd kuchni

Pod koniec XVIII wieku ludzie zaczęli odczuwać potrzebę posiadania osobnego pomieszczenia do spożywania posiłków. Gotowanie zmieniało się ze względu na prowadzony styl życia oraz postęp cywilizacyjny.

Sytuacja zmieniła się ponownie z końcem I wojny światowej. Katastrofalna sytuacja gospodarcza dotknęła nie tylko robotników, ale również mieszczaństwo. Rola kobiety zmieniła się wraz z wkroczeniem emancypacji oraz rewolucji społecznej. Przed gospodarstwami domowymi zostały postawione nowe wymagania.

Po raz pierwszy gospodynie domowe klasy średniej musiały nauczyć się radzić sobie w kuchni bez pomocy kuchennych. A ponadto praca w ciasnym, nieprzyjemnym pomieszczeniu z przestarzałymi urządzeniami nie była miłym zajęciem.

Tutaj sięgają korzenie dzisiejszej „nowoczesnej kuchni”. Prekursorem tego rozwoju była Ameryka Północna, ponieważ już w 1869 roku Catherine Beecher analizowała proces nazywany przez nas dzisiaj „przebiegiem pracy” w kuchni i starała się zastosować swoje spostrzeżenia w praktyce. Wychodziła z założenia, że nadejdzie czas bez pomocy domowych, dlatego postawiła sobie za cel tak zmienić kuchnię, aby mogła być ona obsługiwana tylko przez jedną osobę.

W następnych latach, w Stanach Zjednoczonych, nastąpił dalszy rozwój kryteriów racjonalizacji, czyli maksymalizacji wydajności poprzez przestrzenną i czasową organizację.

Na początku XX wieku (1913) Christine Frederick przeniosła model roboczy na gospodarstwo domowe. We wczesnych latach 20-tych te przemyślenia zostały podchwycone w Niemczech. Architekci zaczęli stosować wyniki nowopowstałej nauki na temat gospodarstwa domowego jako podstawę do urządzania kuchni.

Podczas gdy Frank Lloyd Wright – architekt z Ameryki - łącząc kuchnię z paleniskiem (symbolem domu) spowodował, że z pomieszczenia użytkowego stała się ona centralnym pomieszczeniem domu. Już od końca XIX wieku kładł on największy nacisk na projekt kuchni.

W 1894 roku Wright powiedział: „Wyposażcie swoje kuchnie zgodnie z trybem życia, uporządkujcie wszystkie małe, praktyczne i niezbędne przedmioty, następnie usuńcie najmniejsze niewygody, przez które wzdychacie i narzekacie. Wszystkie te rzeczy bowiem odzwierciedlają Waszą filozofię życiową w sposób wstydliwy lub zaszczytny.”

Dom ma dwa centra. Centrum aktywności i centrum spokoju/wypoczynku. Kuchnia nie jest laboratorium domu. Jest ona natomiast centrum gorączkowej aktywności od świtu do zachodu słońca, rok w rok.

 >> Dlatego poświęćcie na nią więcej miejsca i stwórzcie z niej prawdziwe pomieszczenie. << Dorothy J. Field, 1934 r.

 

Początki nowoczesnej kuchni

Kierunek rozwoju nowoczesnych kuchni w Europie w latach 20-tych i 30-tych wytyczało budownictwo socjalne. Również w budownictwie socjalnym kontynuowane było realizowanie pomysłu kuchni kolektywnej (wspólnej). W końcu została jednak przeforsowana koncepcja racjonalnie zorganizowanej, oszczędnej pod względem miejsca małej kuchni (niszy kuchennej). Decydujący wpływ na ten rozwój miała, wspomniana już, Christine Fredericks. Punktem kulminacyjnym tego rozwoju była prezentacja w 1927 projektu kuchni frankfurckiej, autorstwa wiedeńskiej pani architekt Margarete Schütte-Lihotzky.

Zaproponowany model kuchni został wybudowany w 10.000 mieszkań socjalnych w obrębie Frankfurtu. Francuski Minister Pracy Loucheur polecił wybudować kuchnię frankfurcką w 260.000 mieszkań socjalnych.

Model kuchni frankfurckiej pojawił się na wystawie w Sztokholmie w 1930 roku i w dużym stopniu wywarł wpływ na wzornictwo kuchni skandynawskich. Obecnie kuchnię tę można obejrzeć w muzeum, jako prototyp zaawansowanej unifikacji wzornictwa kuchennego w krajach przemysłowych.

W socjalistycznej Szwecji mógł nastąpić dalszy rozwój nauki o prowadzeniu gospodarstwa domowego, która w Niemczech została przerwana przez wojnę. Rozwój ten następował głownie dzięki kuchni frankfurckiej.

Tak zwana kuchnia szwedzka, wspólne oznaczenie dla różnych wyrobów skandynawskich, powinna być dostępna w okresie powojennym dla większości ludności.

Marzenie o lepszym życiu „ucieleśniła” kuchnia amerykańska, która w przeciwieństwie do poprzednich była przestronna, otwarta i wyposażona w nowoczesne urządzenia.W zachodnich państwach kapitalistycznych kierunek ten został przyspieszony przez przemysł. W ten sposób różnorodne, specyficzne dla danych krajów normy przemysłowe przyczyniły się do powstania bogatej oferty mebli kuchennych. W przeciwieństwie do krajów zachodnich, państwa bloku wschodniego zorientowane były na standaryzację pomieszczeń mieszkalnych i ich wyposażenia.

Silny związek funkji Gotowanie – Jedzenie – Mieszkanie w wyraźnie zróżnicowanej jednostce jest znacząca tendencją rozwoju mieszkań w realiach socjalistycznych. Zasada oddzielenia pomieszczeń mieszkalnych od sypialnych została jednak zachowana. Powiększyła się powierzchnia pokoju dziennego/jadalni kosztem powierzchni kuchni.

W latach 50-tych, najpierw we Włoszech, później jednak i w całej Europie, kuchnie stały się bardziej kolorowe, a w miejsce lakierowanego drewna pojawiły się nowe materiały takie jak: tworzywo sztuczne, guma, szkło, stal nierdzewna, aluminium. Materiały te są praktycznie zniezniszczalne i zachowują swój wygląd niezależnie od upływu czasu.

 

Kuchnie pod zabudowę:

Kuchnie pod zabudowę były przed wojną wyjątkiem, potem już regułą – z przenośnymi frontami korpusów dolnych i górnych, przyjęło się ustawienie mebli w kształcie litery L lub U, jedno- lub dwurzędowo.

Pierwotnie kuchnia pod zabudowę – produkt najnowszej wiedzy na temat ergonomii – uchodziła za symbol statusu. Z czasem stała się coraz bardziej niezbędna dla gospodyń domowych z lat 50-tych. Z początkiem lat 60-tych kuchnia straciła swój negatywny wizerunek i popularnym stało się przyjmowanie gości w kuchni. Po długim czasie kuchnia znów stała sie centralnym punktem domu.

Nieodłączną cechą wielu projektów (wizji) kuchni lat 60-tych była możliwość dowolnego rozstawienia mebli, przez co – przynajmniej w Utopii – nastąpiło oddzielenie obszaru mieszkalnego od pomieszczeń pracy.

Przesłanką do tego była ponowna zmiana znaczenia jakie miało gotowanie. Nie było ono postrzegane już jako praca, lecz coraz bardziej jako przyjemne hobby dla mężczyzn. Ta zmiana podejścia spowodowała, że kuchnia weszła w kolejny etap rozwoju, który znalazł odzwierciedlenie w masowej produkcji. Wyniki ankiety przeprowadzonej w 1973 roku pokazały, że 85% kobiet w Austrii chce mieć w kuchni przynajmniej możliwość spożywania posiłków. W 1974 roku popularne czasopismo Schöner Wohnen postawiło pytanie „Czy znów powrót do dużych kuchni?“ (Coop-Himmelblau Küche - EWE - >>MAL-ZEIT<< 1987)

A zatem marzenie o kuchni jako o pomieszczeniu, w którym toczy się życie nie zniknęło. Pomysł domowego ogniska, wokół którego skupiały się wszystkie wydarzenia, powracał w różnych okresach histosrii. Obecnie wiele rodzin chciałoby mieć dużą, otwartą kuchnię, gdzie podczas gotowania spotyka się cała rodzina.

W XX wieku niewątpliwie wzrosła tolerancja dla pomysłu włączenia kuchni do obszaru mieszkalnego. Gotowanie stało się dzisiaj istotnym, „kulturowym aktem” i w żadnym wypadku nie musi być ukrywane.

Właściwe odżywianie stało się modną kwestią, która ma wpływ na nasze zwyczaje dotyczące gotowania i jedzenia. Wzrasta zapotrzebowanie na naturalną żywność i będzie ono miało wpływ na nasze odżywianie w przyszłości.

Opracowanie: Blum

Zapisz się do naszego
Newslettera i badź
zawsze na bieżąco!